ЖБИнин кызматкерлери региондун туруктуу өнүгүүсүнө арналган тегерек столго катышышты
2026-жылдын 21-октябрында КР УИАнын А.С. Джаманбаев атындагы Жаратылыш байлыктары институтунун кызматкерлери Ош шаарында КР УИАнын Аймактык бөлүмү тарабынан уюштурулган«Академиялык илим жана региондун туруктуу өнүгүүсү: изилдөөдөн практикалык чечимдерге чейин»аттуу тегерек столго катышышты. Иш-чара Кыргызстандын түштүк регионунун туруктуу өнүгүүсүнүн актуалдуу милдеттерин чечүү үчүн илимий мекемелердин, жогорку окуу жайлардын, мамлекеттик бийлик органдарынын, бизнес жана эксперттик коомчулуктун потенциалын бириктирген аянтча болуп кызмат кылды.
Резолюциянын негизги пункттары:
• Бирдиктүү илимий багыт:Региондун приоритеттүү көйгөйлөрүн аныктоо жана Туруктуу өнүгүү боюнча илимий-консультативдиккеңеш түзүү.
• Иштетүү жана буюртмалар:Өндүрүшкө киргизүүгө даяр илимий иштелмелердин бирдиктүү реестрин түзүү жана илимий-изилдөө иштерине аймактык буюртмаларды калыптандыруу механизимин иштеп чыгуу.
• Пилоттук долбоорлор (2027-жыл):Бир нече илимий мекемелердин жана өнөктөштөрдүн потенциалын бириктирген 3–5 дисциплина аралык пилоттук долбоорду ишке киргизүү. • Инфратүзүм жана кадрлар:Санариптик илимий базаны (БД, ГИС-материалдар) өнүктүрүү жана жаш илимпоздордун квалификациясын жогорулатуу. • Инвестициялар:Мамлекеттик, гранттык жана эл аралык программаларга биргелешкен долбоорлорду даярдоону активдештирүү.
Стартап-долбоор даярдоонун усулдары» темасында семинар өткөрүлдү.
2026-жылдын 16-октябрында Жаратылыш байлыктары институтунда «Жаратылыш ташы жана техногендик сырьё» лабораториясынын уюштуруусу менен «Стартап-долбоор даярдоонун усулдары» темасында илимий-практикалык семинар өткөрүлдү. Семинардын негизги максаты — институттун кызматкерлерине илимий идеяларды инновациялык стартап-долбоорлорго айландыруунун негизги принциптерин түшүндүрүү, долбоорлорду даярдоо боюнча практикалык көндүмдөрдү өнүктүрүү жана илимий изилдөөлөрдүн натыйжаларын практикага киргизүү мүмкүнчүлүктөрүн талкуулоо болду. Семинардын жүрүшүндө стартап түшүнүгү жана анын өзгөчөлүктөрү, стартап-идеяны издөө жана тандоо, көйгөйдү аныктоо, максаттуу аудиторияны тандоо, баалуулук сунушун түзүү, бизнес-моделди иштеп чыгуу жана минималдуу жашоого жөндөмдүү продуктту (MVP) даярдоо маселелери каралды. Өзгөчө көңүл илимий изилдөөлөрдүн натыйжаларын жаңы технологияга, продукцияга же кызмат көрсөтүүгө айландыруу жана коммерциялаштыруу маселелерине бурулду. Жаратылыш ресурстарын рационалдуу пайдалануу, техногендик сырьёну кайра иштетүү, экологиялык технологиялар жана башка багыттар боюнча стартап-долбоорлорду иштеп чыгуу мүмкүнчүлүктөрү талкууланды. Семинардын практикалык бөлүгүндө ОшТУнун студенттери, жаш стартаперлер Б. Алимкулов жана Я. Салиев IT –чечимдерге таянган заманбап стартап идеялары менен тааныштырып өтүштү. Семинарды «Жаратылыш ташы жана техногендик сырьё» лабораториясынын ага илимий кыматкери, техника илимдеринин кандидаты Н.А. Калдыбаев өткөрдү. Иш-чара институттун кызматкерлеринин инновациялык активдүүлүгүн жогорулатууга, илимий иштелмелерди практикага жана өндүрүшкө багыттоого, ошондой эле келечектеги стартап жана гранттык долбоорлорду даярдоого өбөлгө түзүүгө багытталды.
Жарыяланган күнү: 2026-жылдын 8-октябры. Өткөрүлгөн жери: А.С. Джаманбаев атындагы Жаратылыш байлыктары институту.
2026-жылдын 8-октябрында Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Аймактык бөлүмүнө караштуу А.С. Джаманбаев атындагы Жаратылыш байлыктары институтунун кызматкерлеринин кесиптик уюмунун жалпы чогулушу болуп өттү.
Чогулуштун күн тартибине жамааттын ишмердүүлүгүнө жана
алдыда өтө турган кесиптик иш-чараларга даярдык көрүүгө байланыштуу маселелер
киргизилди. Күн тартибиндеги негизги маселелер:
1.Институттун илимий изилдөө иштеринде жана коомдук иштеринде өзгөчө айырмаланган кызматкерлерди сыйлыктарга көрсөтүү. Талкуунун жүрүшүндө кесиптик уюмдун мүчөлөрү институттун илимий-изилдөө иштерин өнүктүрүүгө олуттуу салым кошкон жана анын коомдук турмушуна активдүү катышкан кызматкерлерди сыйлоо боюнча сунуштар каралып, талапкерлер аныкталды. Добуш берүүнүн жыйынтыгы менен мыкты кызматкерлерди ведомстволук жана мамлекеттик сыйлыктарга көрсөтүү сунушталды.
2. Институттагы эмгек тартиби жана уюштуруу маселелери. Чогулуштун катышуучулары институтта эмгек жана өндүрүштүк тартипти сактоо маселелерин талкуулашты. Айрыкча алдыда өтө турган иш-чараларды, анын ичинде Илим күнүнө карата уюштурула турган иш-чараларды даярдоо жана өткөрүү боюнча уюштуруу маселелерине өзгөчө көңүл бурулду.
3. Аркандай маселелер Ар кандай маселелер талкууланып,учурдагы социалдык-тиричилик маселелери, эмгек шарттарын жакшыртуу боюнча сунуштар, ошондой эле кесиптик комитеттин үстүбүздөгү жылдын төртүнчү кварталына карата пландалган демилгелери талкууланды. Каралган бардык маселелер боюнча тиешелүү чечимдер кабыл алынып, жооптуу адамдар дайындалды жана белгиленген милдеттерди ишке ашыруунун мөөнөттөрү аныкталды.
«Ардактуу аталар, кымбаттуу энелер! Урматтуу улуу муундун өкүлдөрү!
Урматтуу улуу муундун өкүлдөрү!
Сиздерди бүгүнкү 1 октября – Карылар күнү менен чын жүрөгүмдөн куттуктайм! Бул майрам ар бирибизди ата-бабалардан калган асыл салтты, улуу мурастарды урматтоого жана карыларга болгон сый-урматыбызды даги бир жолу эске салууга чакырат. Сиздер элибиздин басып өткөн жолун, каада-салтын жана нарк-насилин сактап келе жаткан асыл муунсуздар. Буга чинки басып өткөн өмүр жолуңуздарда өлкөбүздүн жана кийинки муундун жаркын келечеги үчүн кылган эмгегиңиздерге терең ыраазычылык билдирем. «Карынын сөзү – акылдын көзү» деген накыл кеп сымал, сиздердин берген кеп-кеңешиңиздер азыр да биз үчүн абдан баалуу.
Жашооңуздардын ар бир күнү жакындарыңыздардын жылуулугуна толуп турсун! Ар дайым ата-бабаларыбыздан калган нарк-насилди нускоочу тирегибиз болуп жүрө бериңиздер.
Сиздерге чың ден соолук, узак өмүр, бакубат турмуш каалайм! Бар болуңуздар!»
Кен байлыктарды сарамжалдуу пайдаланууга арналган или мий-практикалык тегерек стол болуп өттү.
2026-жылдын 30-сентябрында Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу КР УИА Түштүк бөлүмүнүн А.С. Джаманбаев атындагы Жаратылыш байлыктары института кен байлыктарды кайра иштетүү багытындагы актуалдуу масласелерге арналган тегерек стол өткөрүлдү.
Иш-чараны институттун «Отун байлыктары жана көмүрдү кайра иштетүү» (лаб. башчысы — т.и.к. Б.З. Сабиров) жана «Көмүрдү газификациялоо» (лаб. башчысы — т.и.к. Р.Б. Шайдуллаев) лаборатории биргеликте уюштурушту.
Жыйын «Кыргыз Республикасында кен байлыктарды сарамжалдуу пайдалануу үчүн көмүр күкүмдөрүн (0–13 мм) пневматикалык сепарациялоо жана кайра иштетүүдө эалык, экологическиялык натыйжалулугун жогорулатуучу технологии» аттуу маанилүү тематические арналды.
Иш-чарада төмөнкү баяндамалар жасалды:
1«Аба сепараторунда көмүрдү кургак байытуу технологии» — т.и.к. Б.З. Сабиров.
- «Кыргызстандын төмөнкү сорттогу көмүрлөрүнүн сапатын жогорулатуу үчүн технологиилык жабдуулар» — т.и.к. Р.Б. Шайдуллаев .
- «Кыргызстандын көмүрлөрүн изилдөөдө жана комплекстүү кайра иштетүүдө жасалма интеллект» — КӨЭУнун доценти, т.и.к. Г.К. Өмүрбекова.
Талкуу бөлүгүндө «АБКЕ» ЖЧКнын башкы директору, Ош шаардык Кеңешинин депутаты Азизбек Каримжанович технологларды өндүрүшкө кыргизүү боюнча суроолорду узатып, активдүү катышты. Ошондой эле «Илонг-Ош эл аралык компаниисы», «Жазы» АК, «Ош Пирим», «Жол-Чырак» ЖЧК өкүлдөрү жана институттун кызматкерлери пикир алмашышты.
Жыйын соңунда тишелүү резолюция кабыл алынды:
Тегерек столдо сунушталган или техник-техник чечимдер Кыргызской Республики энергетика на тотыйжалуулугун жогорулатууга жана кен байлыктарды сарамжалдуу пайдаланууга толук жооп берет деп таанылсын.
Тегерек столдун материалыны жана сунуштарынын негизинде КР Энергетика министр, КР Жаратылыш ресурсы, экология жана техникалык көзөмөл министр сунуштамалар топтому жөнөтүлсүн.
ЖБИнин «Отун ресурстары жана көмүрдү кайра иштетүү» жана «Көмүрдү газификациялоо» лабораторияларына сунушталган долбоорлорду илимий-техникалык коштоо тапшырылсын.
Сыймыктануу менен билдиребиз, биздин урматуу окумуштуубуз Абыдкадыр Абидовдуг алгачкы илимий макаласы Scopus эл аралык маалыматтар базасына кирген илимий журналда жарыяланды.
Scopus эл аралык библиографиялык жана реферативдик
маалыматтар базасына кирген журналда илимий макаланын жарыяланышы — маанилүү илимий жетишкендик болуп саналат. Бул жүргүзүлгөн изилдөөнүн илимий деңгээли жогору экендигин жана алынган натыйжалардын эл аралык илимий коомчулук үчүн маанилүүлүгүн көрсөтөт.
Бул жетишкендик институттун илимий ишмердүүлүгүн өнүктүрүүгө кошулган маанилүү салым болуп, эл аралык илимий кызматташтыкты кеңейтүүгө жана мындан аркы изилдөөлөрдү жүргүзүүгө жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачат.
Абдыкадыр Абидовду бул маанилүү илимий жетишкендиги менен куттуктайбыз! Жаңы ийгиликтерди, кызыктуу изилдөөлөрдү жана эл аралык илимий басылмаларда дагы көптөгөн татыктуу жарыялоолорду каалайбыз!
«Tribology International» журналы эң жогорку эл аралык академиялык статуска ээ болуп, трибология (сүрүлүү, эскирүү жана майлоо процесстерин изилдөөчү илим) тармагындагы эң абройлуу илимий басылмалардын бири болуп саналат. Журналдын учурдагы негизги наукометрикалык көрсөткүчтөрү жана статусу Web of Science (Clarivate): Журнал Science Citation Index Expanded (SCIE) маалымат базасында индекстелет. Журнал Engineering, Mechanical (Машина куруу) категориясы боюнча туруктуу түрдө эң жогорку Q1 квартилге кирет. Scopus: Журнал Scopus маалымат базасында индекстелет жана төмөнкү негизги багыттар боюнча эң жогорку Q1 квартилге кирет: • Mechanical Engineering — Машина куруу; • Mechanics of Materials — Материалдардын механикасы; • Surfaces, Coatings and Films — Беттер, каптамалар жана пленкалар; • Surfaces and Interfaces — Беттер жана интерфейстер. Наукометрикалык көрсөткүчтөрү Импакт-фактор (Impact Factor): Журналдын импакт-фактору 7,6 түзөт (Web of Science системасынын актуалдуу маалыматтары боюнча). Бул көрсөткүч журналды өзүнүн илимий багыты боюнча дүйнөдөгү алдыңкы басылмалардын катарына киргизет. Хирш индекси (h-Index): Журналдын h-Index көрсөткүчү 170ке жетет. Бул журналда жарыяланган мурдагы илимий эмгектердин дүйнөлүк илимий коомчулук тарабынан өтө жогорку деңгээлде цитаталанып жаткандыгын көрсөтөт.
"Бермет-Ош" ЖЧКсы менен "гиперпресстөө ыкмасы менен майда чачыранды акиташ-ракушечниктин калдыктарынан кооздук кирпичтерди өндүрүү технологиясын иштеп чыгуу"темасындагы чарбалык келишим түзүлдү.
Шихэцзиск университети менен илимий-билим берүү кызматташтыгын өнүктүрүү Жаратылыш ресурстары институтунун директору. А.С. Джаманбаева, Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти А. О. Абидов Кытай Эл Республикасынын Шихэцзис университетинин чакыруусу боюнча 29-июлдан 1-августка чейин 2026-жылдын 2026-августуна чейин өткөн интеллектуалдык Айыл чарба жабдууларын өнүктүрүү боюнча эл аралык конференциянын ишине катышты. Эл аралык конференция заманбап айыл чарбасын өнүктүрүүнүн, инновациялык технологияларды киргизүүнүн жана айыл чарба техникаларын жана жабдууларын өркүндөтүүнүн актуалдуу маселелерине арналган. Иш-чаранын алкагында өзгөчө көңүл айыл чарба өндүрүшүн интеллектуалдаштыруунун келечегине, механизациянын заманбап ыкмаларын өнүктүрүүгө жана жаратылыш жана агрардык ресурстарды пайдалануунун натыйжалуулугун жогорулатууга бурулду. Конференциянын ишине илимий жана билим берүү мекемелеринин өкүлдөрү, айыл чарба жана механизация жаатындагы адистер, ошондой эле Индонезия, Өзбекстан, Казакстан жана Кыргыз Республикасынан келген делегациялар катышты. Пленардык жыйындын алкагында А. О. Абидов тема боюнча илимий доклад жасады: : "Табигый компоненттердин негизинде гумандаштырылган Органикалык-минералдык жер семирткичтерди иштеп чыгуу жана түзүү". Отчетто табигый чийки заттын негизинде жер семирткичтердин заманбап түрлөрүн иштеп чыгууга багытталган илимий изилдөөлөрдүн натыйжалары, ошондой эле аларды айыл чарба өндүрүшүндө колдонуу келечеги сунушталды. Отчетто табигый чийки заттын негизинде жер семирткичтердин заманбап түрлөрүн иштеп чыгууга багытталган илимий изилдөөлөрдүн натыйжалары, ошондой эле аларды айыл чарба өндүрүшүндө колдонуу келечеги сунушталды. Кыргыз Республикасынын өкүлдөрүнүн эл аралык конференцияга катышуусу илимий тажрыйба алмашууга, кесиптик байланыштарды түзүүгө жана айыл чарба, жаратылышты пайдалануу жана инновациялык технологиялар жаатында биргелешкен изилдөө долбоорлорун ишке ашыруунун келечегин талкуулоого өбөлгө түздү. Иш сапардын жүрүшүндө Кыргыз Республикасынын делегациясы Шихэцзис университетинин жетекчилиги менен жолугушту. Жолугушуунун алкагында тараптар мындан аркы илимий-билим берүү кызматташтыгынын актуалдуу багыттарын жана келечегин, биргелешкен илимий-изилдөө долбоорлорун ишке ашыруу мүмкүнчүлүктөрүн, адистер жана илимий мекемелер менен алмашуу маселелерин талкуулашты ошондой эле эки өлкөнүн илимий жана билим берүү мекемелеринин ортосундагы өз ара аракеттенүүнү өнүктүрүү. Жолугушуунун жыйынтыгында Шихэцзиск университети менен Джаманбаев А.С Жаратылыш ресурстар институтунун ортосунда илимий-билим берүү кызматташтыгы тууралуу келишимге кол коюлду. Келишимге кол коюу Институттун эл аралык илимий байланыштарын бекемдөөдө жана илим, билим берүү жана инновациялык иштелмелер чөйрөсүндө мындан аркы кызматташуунун негизин түзүүдө маанилүү кадам болуп калды. Тараптар илимий потенциалды өнүктүрүүгө, айыл чарба жана жаратылыш ресурстарын сарамжалдуу пайдалануу жаатында заманбап технологияларды киргизүүгө багытталган биргелешкен иштерди улантууга жана келечектүү долбоорлорду ишке ашырууга кызыкдар экендигин билдиришти.
Облус башчысы окумуштуулар менен жолукту Ушул жылдын 9-март күнү Кыргыз Республикасынын Президентинин Ош облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Зиядин Жамалдинов облустагы Кара-Суу районунун агрардык өнүктүрүү башкармасынын жетекчиси Кубанычбек Мамедов, Савай-айыл аймагынын “Таширов” үрөн айыл чарба кооперативинин башчысы Зарипбек Жоошбеков жана жеке ишкерлер менен биргеликте Улуттук илимдер академиясынын Түштүк бөлүмүнүн А.С. Джаманбаев атындагы Жаратылыш байлыктары институтунун ишмердүүлүгү менен таанышып чыкты. Облус башчысы Зиядин Исламович институттун «Көмүр байлыктарын отун эмес катары пайдалануу», «Отун байлыктары жана көмүрдү кайра иштетип чыгуу», «Көмүрдүн газификациясы», «Келечектүү технологиялар жана материалдар» лабораториялары, андагы жасалып жаткан илимий-изилдөө иштери жана алардын жыйынтыктары менен таанышты. Аны менен катар инститтутагы окумуштуулар, кызматкерлер менен жолугушуп, бир топ колдоого алаарлык долбоорлор бар экенин айтты. Атап айтсак; лаборатория кызматкерлери тарабынан көмүрдү казып алууда пайда болгон күкүмдөрүн эффективдүү пайдалануу, кайрадан иштетүү, брикеттөө иштери; Кыргызстандын күрөң көмүрлөрүнүн сапатсыз майда кычкылданган бөлүгүнөн гуминдик органикалык жер семирткичтин өсүмдүктөрдүн өсүүсүнө, түшүмдүүлүгүн жогорулатууга жардам берген гуминдештирилген жер семирткичтерди реализациялоо иштери; Сууну хлорсуз тазалоо. ОшТУнун Технопаркы менен биргелешип, газобетон, лего-кирпич, таштаман жана башка инновациялык архитектуралык-курулуш буюмдарынын технологиясын колдоо жана облусттун социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө таасир этүүчү долбоорлорду колдоо иштери облус башчысын кызыктырбай койгон жок. “Бул илимпоздор тарабынан аткарылып жаткан жумуштар жана ачылыштар облустун айыл чарба жана өнөр жай тармагын өнүктүрүүгө салым кошот”- деп билдирди. Облус башчысы менен болгон жолугушууда Институттун директору, Улуттук илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти, техника илимдеринин доктору, профессор, Абидов Абдыкадыр Оморович жана окумуштуулар тарабынан илимий лабораториялардагы илимий-техникалык жетишкендиктердин негизинде облусттун социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө таасир этүүчү төмөндөгү долбоорлорду ишке ашыруу боюнча кызматташууну сунушташты: • Ош облусунун аймагында жайгашкан көмүр карьерлеринде пайда болгон көмүр күкүмдөрүн эффективдүү пайдалануу, алардан кесектелген отундарды алуу боюнча технологияларын иштеп чыгуу. • Өзгөн районунун Мырза-Аке айылында жайгашкан “Жазы” АКнун базасындагы көмүр брикеттөө ишканасы менен биргеликте термобрикеттерди алуунун технологиясын иштеп чыгуу. • Көмүр күкүмдөрүн кесектөө үчүн арзан, бириктиргич заттарды сунуштоо, алардын технологиялык параметрлерин иштеп чыгуу. • Кыргызстандын күрөң көмүрлөрүнүн сапатсыз майда кычкылданган бөлүгүнөн гуминдик органикалык жер семирткичтин өсүмдүктөрдүн өсүүсүнө, түшүмдүүлүгүн жогорулатууга жардам берген курамын дыйкандарга тааныштыруу, сынап көрүү мүмкүнчүлүгүн түзүп берүү. • Өзгөн районундагы Жалпак-Таш айыл өкмөтүнүн аймагында жайгашкан карьердеги таш калдыктарынан курулуш буюмдарын өндүрүүчү завод курууга франшизе (технологиялык документация) даярдоо. • Куршаб-Туз-Бел авто жолунун айрым участокторунда «негабарит» таш блокторунан көчкүгө жана селге туруштук берүүчү автожол куруунун технологиясын иштеп чыгуу жана өндүрүштүк сыноодон өткөрүү. • Араван районунда таш кесүүчү өндүрүштүн масштабын кеңейтүү жана керектөөчүлөргө жаңы продукцияларды сунуштоо боюнча илимий негиздеме. • Асоль-К жылуулук ташыгычы кыш мезгилинде күн энергиясы менен жылуулук камсыздоочу системаларда, жылуулук насосторунда, жеке үйлөрдүн, мектептердин, коттеджердин ж.б. жылытуучу системаларында колдонуу; • Экофрост суук ташыгычын тамак-аш өнөр жайларындагы муздатуучу системаларга: сүт азыктарын, пиво жасоочу ж.б. заводтордогу муздатуучу системаларга, логистикалык борборлордогу мөмө-жемиштерди сактоочу кампаларды салкындатуу же жылытууга, ошондой эле хоккей же фигуралык муз тебүүчү спорттук жайлар үчүн жасалма муз жасоочу системаларга сунуштоо. • Пиролиздик жарым коксту кирпич, цемент заводторундагы өндүрүшкө, бала бакчалардын, мектептердин жылытуу системаларында колдонуу; • Көмүрдүн майдасын жана көмүрдүн чаңын түз айлануу ыкмасы менен күйгүзүүнү Майлуу-Суу шаарынын Жылуулук менен камсыздоо башкармалыгына сунуштоо; • Ичилүүчү сууну тазалоо жана залалсыздандыруу үчүн реагенттик эмес электрофизикалык ионизация жана кавитация ыкмасын колдонууну; • Имараттарды, корпустарды, мектептерди жылытуу үчүн кавитациялык жылуулук генераторун же электрофизикалык ионизация жылуулук генераторлорун ишке киргизүүнү; • Электроэмульсиялык отундарды алууну жана аларды отканаларда (котельныйларда) колдонууну колго алуу;- сунуштары айтылды.
