“Көмүрдүн газификациясы” лабораториясы
- Түзүлүүтарыхы
Көмүрдүнгазификациясы» лабораториясын техника илимдеринин доктору, проф. А.С. Джаманбаевнегиздеп, анынилимийиштерин академик Ж.Текенов, анданкийинх.и.к. Ш.Джапароваулантыпкелишкен. Учурдааталганлабораторияныт.и.к. у.к., Шайдуллаев Р.Б. жетектепкелүүдө.
2. Лабораториянын негизги илимий багыттары
- Лабораторияда республиканын көмүрлөрүн газдаштыруу жолу менен энергияны жана пиролиздик газдарды алуунун технологиясын иштеп чыгуу тематикасы боюнча илимий-изилдөө иштерин алып баруу.
- Алай жана Өзгөн көмүр кендеринин көмүрлөрүнөн пиролиз жолу менен жарым коксту жана пиролиздик газды алуу.
Илимий-техникалык продукциялардын ишке ашуусу
Лабораториянын илимий иштерин өндүрүшкө киргизүү максатында азыркы учурда пиролиздик түзүлүштү жаңыртып, анын жардамы менен Торгой-дөбө, Кожо-келен, Сары-моңол, Кумбел жана башка Түштүк аймактын көмүрлөрү изилденүүдө. Лабораториялык эксперименталдык иштердин натыйжасы Кыргыз Республикасынын жылуулук-энергетика тармагына, айлана-чөйрөнү жакшыртууга жана айрыкча күрөң көмүрлөрдүн жылуулук сыйымдуулугун жогорулатууга багытталган.
3. Лабораториянын курамы
Т.и.к. Шайдуллаев Расулбек Бегимкулович 1963 – жылы Жалал-Абад областынын Ноокен районунун Бүргөндү айлында төрөлгөн. 1986 – жылы Фрунзедеги политехникалык институтун аяктаган, «Курулуш, жол машиналары жана жабдыктары» адистигине ээ болгон, квалификациясы боюнча инженер-механик. Кандидаттык диссертациясын 2013–жылы ийгиликтүү жактаган. Анын 50 дөн ашуун илимий жана электрондук ресурс катары эмгектери жарыкка чыккан, анын ичинде 3 автордук күбөлүк, 4 патент, 3 окуу-усулдук колдонмолору бар.
Илимий кызматкер Омуров Жетимиш Кочумович 1958-жылдын 10-декабрында Ош облусунун Өзгөн районунун Алтын-Булак айылында төрөлгөн. 1982-жылы Жалал-Абад медициналык училищени, ал эми 1991-жылы Фрунзе политехникалык институтунун Ош кечкифакультетинин «Өндүрүштүк жана граждандык курулуш» адистигин аяктаган. Аталган лабораторияда 2017-жылдан бери эмгектенет.
Техника илимдеринин кандидаты, лабораториянын улук илимий кызматкери , доцент Садыков Эркинбай 1956-жылдын 23-апрелинде Ош облусунун Кара-Суу районунун Папан айылында төрөлгөн.Ош мамлекеттик педагогикалык институтунун физика-математика факультетин 1976-жылы артыкчылык диплом менен аяктап, физика мугалими адистигине ээ болгон. Садыков Э. аспирантураны Москва шаарындагы «Электрондуктехникаларинститутунда» аяктаган жана кандидаттык диссертациясын Москва шаарында ийгиликтүү коргогон. Анын илимий журналдарда жарыяланган 90 дон ашуун илимий жана электрондук ресурс катары эмгектери жарыкка чыккан, анын ичинде 3 автордук күбөлүк, 6 окуу-усулдук колдонмолору бар.
Илимий кызматкер Анарбай к Сажида 1976-жылдын 11-февралында Ош облусунун Ноокат районунун Кенеш айылында төрөлгөн. 1999-жылы Ош мамлекеттик университетин Табияттаануу жана география факультетин аяктаган. 2018-жылы ОшТУнун “Маалымат технологиялар жана байланыш системалары “ бакалавар адистиги боюнча аяктаган. Аталган лабораторияда 2023-жылдан бери эмгектенет. УИА ТБ ЖБИнин аспиранты. 3-илимий эмгектери жарыкка чыккан. Жаш аспирант учурда “Пайдалуу кен байлыктарды казып алууда колдонулган жогорку технологиялардын таасирин экономикалык-экологиялык баалоо” деген темада кандидаттык диссертациянын үстүндө иштөөдө.
Изилдөөнүн негизги максаттары:
– көмүрдү жакшыртуу процессин кайра иштетүүнүн кайсы ыкмасы менен жүргүзүү жакшы деген маселени чечсин;
– технологиялык жабдуулар жаатында изилдөө иштерин жүргүзүү жана белгилүү конструкциялардын алдында пиролиз орнотмосун жана анын айырмалоочу белгилерин тандоо;
– жаңы сапаттуу продукт жарым Кокс жана пиролиз газын алуу процессинде төмөнкү сорттогу көмүрдү кайра иштетүүнүн технологиялык процессин сүрөттөө;
– республиканын түштүк регионунун төмөнкү сорттогу көмүрлөрүнөн тазаланган отунду алуу үчүн кайра иштетүү технологиясын иштеп чыгуу;
– пиролиз орнотмосунун жардамы менен эксперименттик изилдөөлөрдү жүргүзүү кычкылтек менен жана жетүүсүз жүргүзүлөт;
– статистикалык жана математикалык анализдин жардамы менен алынган эксперименталдык маалыматтарды иштеп чыгуу үчүн регрессия теңдемелерин түзүүнү эксперименттик изилдөөлөрдүн натыйжалары боюнча;
– буу генераторлорунун түрлөрүн изилдөө жана аларды колдонуунун практикалык чөйрөсү;
– Кыргызстандын төмөнкү сорттогу көмүрүн кайра иштетүү процессиндеги экологиялык маселе;
– биздин республиканын жылуулук-энергетикалык тармагында катуу отун катары, ошондой эле жарым Кокс жана пиролиз газын алууда колдонулуучу төмөнкү сорттогу көмүрлөрдү жакшыртуу процессинде технологиялык жабдуулардын (пиролиз орнотмолорунун) экономикалык натыйжалуулугун аныктоо.
– Сунушталган идеянын жаңылыгы-жогорку калориялуу борборлоштурулган катуу отун алуу үчүн пиролиз орнотмосун колдонуу жана төмөнкү сорттогу көмүрдү кайра иштетүү технологиясын иштеп чыгуу, ал эми жогорку сапаттагы импорттолуучу отун алууну изилдөөнүн натыйжасында-жарым кокс. Алынган продукт менен айлана-чөйрөнүн экологиясын жакшыртууга жетишүүгө болот, анткени көмүрдүн курамынан бардык зыяндуу аралашмалар (учуучу заттар) көмүрдү кайра иштетүү процессине кирет. Натыйжада облагораживания, акыры алууга болот желаемый акыркы продукт менен улучшенными параметрлери бири низкосортных көмүрдү Кыргызстандын. Эксперименталдык изилдөөлөрдүн жыйынтыктарын салыштыруу үчүн “КГ” лабораториясынын кызматкерлери эксперименталдык изилдөөлөрдүн айрым жыйынтыктарын келтиришти: Кызыл-Булак, баштапкы көмүрдүн массасы 22 кг болгон, ал эми пиролизден кийин ал 15,1 кг түзгөн, калориялуулугу 12,67% ды түзгөн (Алай кени). Торгой-Булак баштапкы көмүрдүн массасы 2кг, ал эми пиролизден кийин 1,52 кг, калориялуулугу 12,41% га жогорулаган (Өзгөн кени).
